KONFERENCJA MIĘDZYNARODOWA

"Odpowiedzialność karna w systemach demokracji liberalnej"
Czy współczesne demokracje są zdolne utrzymać porządek prawny w społeczeństwie globalnym i jaką rolę powinna odgrywać odpowiedzialność karna?

Warszawa, Uniwersytet Warszawski
27-29 września 2002 roku

Wprowadzenie do konferencji
Cele, które przyświecały organizatorom tej konferencji, a które częściowo wynikają już z samego tytułu i programu konferencji były następujące:

• postawienie pytań o miejsce i rolę odpowiedzialności karnej w systemach liberalnych demokracji w obliczu rozpadu kapitału społecznego i postępującej dezintegracji społecznej w szeregu krajach zachodnich oraz wynikających z nich wzrostu przestępczości i populacji więziennej (tzw. pryzonizacji)
• wykorzystanie dorobku doktryny i praktyki państw zachodnich do potrzeb walki z gwałtownie rosnącą przestępczością w naszym kraju.
• rozszerzenie teoretycznych podstaw do prowadzonych obecnie prac nad reformą prawa karnego, w szczególności kodeksu karnego. Prowadzone już od kilkunastu lat prace obracają się naszym zdaniem stale w kręgu tych samych koncepcji i znajdują się obecnie w impasie.

Wszystkie te cele są zarazem statutowymi zadaniami organizatora konferencji, którym jest fundacja "Ius et Lex" powołana m.in. w celu podejmowania działań na rzecz reformy prawa karnego w naszym kraju oraz Unii Europejskiej.

Odmienne, liberalne i konserwatywne podejścia do roli i funkcji odpowiedzialności karnej, są dwoma opcjami, które pragnęlibyśmy w tej konferencji odpowiednio zrównoważyć. Pierwsze zostało zaznaczone w tytule, natomiast drugie w pełnym wątpliwości i opatrzonym znakiem zapytania, podtytule. Służyć temu miał również odpowiedni dobór tematów i zaproszonych gości. Zbyt daleko idące upolitycznienie tej tematyki w tocznych obecnie w Polsce dyskusjach powoduje, że celem konferencji jest uczynienie jej przede wszystkim merytoryczną.

Uczestnicy
Uczestnikami konferencji byli wybitni przedstawiciele teorii i praktyki ze Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Niemiec i Polski. Konferencja była skierowana do pracowników naukowych, praktyków prawa, dziennikarzy i działaczy publicznych.

Program konferencji
Konferencję rozpoczęła debata nad istotą odpowiedzialności, jej kontekstem społecznych, kulturowym i filozoficznym; prowadziła ona do panelu ogólnego pt. "Współczesny retrybutywizm". Celem tego panelu było ukazanie podstaw odpowiedzialności karnej w społeczeństwach liberalnych i demokratycznych, opartych na uznaniu prymatu wolności wyboru i koncepcji winy, aplikacji zasady proporcjonalności kary jako fundamentu kodeksu karnego.
Panel miał udzielić odpowiedzi na pytanie o możliwość stworzenia systemu karnego odpowiadającego potrzebom i ograniczeniom praktycznym i etycznym systemów współczesnych demokracji, gwarantującego utrzymanie porządku społecznego.
Kolejny panel pt. "Ekonomiczne podejście do przestępczości" promował niemal całkowicie nieznaną w Polsce ideę oceny kosztów przestępczości oraz walki z nią. Wskazuje na konieczność racjonalizacji polityki karnej, zwłaszcza w zakresie doboru środków przeciwdziałania przestępczości.
Panel "Odpowiedzialność osób prawnych i odpowiedzialność państwa" zmierzał do wprowadzenia do prawa polskiego tych konstrukcji, które - choć obecnie dość powszechnie uznawane na świecie - nie znajdują swojego miejsca w żadnej z propozycji reformy prawa karnego. Panel podkreślał, że współczesne nam warunki i praktyki działalności gospodarczej wymagają rozszerzenia tradycyjnych kategorii odpowiedzialność karnej osób fizycznych.
Panel "Sektor prywatny w więziennictwie" służył ukazaniu doświadczenia krajów zachodnich w udanej reformie polityki penitencjarnej zmierzającej do poprawy jej efektywności i warunków odbywania kar izolacyjnych. Niektóre wątki panelu (np. transport więźniów) mają także niezwykle istotne w kryzysie wydolności polskiego systemu sądowego.
Podobnie, panel "Doświadczenia anglosaskie w walce z przestępczością" promował dorobek Ameryki i Anglii w aplikacji idei zwłaszcza prewencji generalnej sytuacyjnej (dozór elektroniczny, broken window, zero tolerance, three strikes and out) do polityki przeciwdziałania przestępczości. Postawił pytanie o jej granice etyczne wskazując jednocześnie niepodważalne sukcesy w zwalczaniu przestępczości.
Panel "Odpowiedzialność za zbrodnie minionych reżimów" dotknął jednego z najważniejszych problemów politycznych i społecznych w wielu krajach świata, w tym w Polsce. Panel ukazywał różne możliwe sposoby rozliczenia z przeszłością - tzw. transitional justice, odpowiedzialność karna i odpowiedzialność konstytucyjna.
Panel "Terroryzm versus demokracja" był bezpośrednią odpowiedzią na wydarzenia z drugiej połowy 2001 roku. Poddał analizie zagrożenie międzynarodowym terroryzmem, jego relację do istniejących definicji zbrodni prawa międzynarodowe oraz możliwości odpowiedzi systemów demokratycznych i roli, jaką w tym zakresie powinna odegrać odpowiedzialność karna.