KONFERENCJA MIĘDZYNARODOWA

“Odpowiedzialność karna w systemach demokracji liberalnej”
Czy współczesne demokracje są zdolne utrzymać porządek prawny w społeczeństwie globalnym i jaką rolę powinna odgrywać odpowiedzialność karna?

Warszawa, Uniwersytet Warszawski   27–29 września 2002 roku

Patroni
J.M. Piotr Węgleński, Rektor Uniwersytetu Warszawskiego
Michał Kleiber, Przewodniczący Komisji Badań Naukowych
J.E. Christopher R. Hill, Ambasador Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej
J.E. Michael Pokenham, Ambasador Wielkiej Brytanii
J.E. Frank Elbe, Ambasador Niemiec

Wprowadzenie do konferencji 
Cele, które przyświecały organizatorom tej konferencji, a które częściowo wynikają już z samego tytułu i programu konferencji były następujące:

•	postawienie pytań o miejsce i rolę odpowiedzialności karnej w systemach liberalnych demokracji w obliczu rozpadu kapitału społecznego i postępującej dezintegracji społecznej w szeregu krajach zachodnich oraz wynikających z nich wzrostu przestępczości i populacji więziennej (tzw. pryzonizacji) 

•	wykorzystanie dorobku doktryny i praktyki państw zachodnich do potrzeb walki z gwałtownie rosnącą przestępczością w naszym kraju.

•	rozszerzenie teoretycznych podstaw do prowadzonych obecnie prac nad reformą prawa karnego, w szczególności kodeksu karnego. Prowadzone już od kilkunastu lat prace obracają się naszym zdaniem stale w kręgu tych samych koncepcji i znajdują się obecnie w impasie.

Wszystkie te cele są zarazem statutowymi zadaniami organizatora konferencji, którym jest fundacja “Ius et Lex” powołana m.in. w celu podejmowania działań na rzecz reformy prawa karnego w naszym kraju oraz Unii Europejskiej. 

Odmienne, liberalne i konserwatywne podejścia do roli i funkcji odpowiedzialności karnej, są dwoma opcjami, które pragnęliśmy w tej konferencji odpowiednio zrównoważyć. Pierwsze zostało zaznaczone w tytule, natomiast drugie w pełnym wątpliwości i opatrzonym znakiem zapytania, podtytule. Służyć temu miał również odpowiedni dobór tematów i zaproszonych gości. Zbyt daleko idące upolitycznienie tej tematyki w toczonych obecnie w Polsce dyskusjach spowodowało, że celem konferencji było uczynienie jej przede wszystkim merytoryczną.

Uczestnicy
Uczestnikami konferencji byli wybitni przedstawiciele teorii i praktyki ze Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Niemiec i Polski. Konferencja była skierowana do pracowników naukowych, praktyków prawa, dziennikarzy i działaczy publicznych. 

Program konferencji 

Konferencję rozpoczęła debata nad istotą odpowiedzialności, jej kontekstem społecznych, kulturowym i filozoficznym; prowadziła ona do panelu ogólnego pt. “Współczesny retrybutywizm”. Celem tego panelu było ukazanie podstaw odpowiedzialności karnej w społeczeństwach liberalnych i demokratycznych, opartych na uznaniu prymatu wolności wyboru i koncepcji winy, aplikacji zasady proporcjonalności kary jako fundamentu kodeksu karnego.
Panel miał udzielić odpowiedzi na pytanie o możliwość stworzenia systemu karnego odpowiadającego potrzebom i ograniczeniom praktycznym i etycznym systemów współczesnych demokracji, gwarantującego utrzymanie porządku społecznego.
Kolejny panel pt. “Ekonomiczne podejście do przestępczości” promował niemal całkowicie nieznaną w Polsce ideę oceny kosztów przestępczości oraz walki z nią. Wskazywał na konieczność racjonalizacji polityki karnej, zwłaszcza w zakresie doboru środków przeciwdziałania przestępczości.
Panel “Odpowiedzialność osób prawnych i odpowiedzialność państwa” zmierzał do wprowadzenia do prawa polskiego tych konstrukcji, które – choć obecnie dość powszechnie uznawane na świecie – nie znajdują swojego miejsca w żadnej z propozycji reformy prawa karnego. Panel podkreślał, że współczesne nam warunki i praktyki działalności gospodarczej wymagają rozszerzenia tradycyjnych kategorii odpowiedzialność karnej osób fizycznych.
Panel “Sektor prywatny w więziennictwie” służył ukazaniu doświadczenia krajów zachodnich w udanej reformie polityki penitencjarnej zmierzającej do poprawy jej efektywności i warunków odbywania kar izolacyjnych. Niektóre wątki panelu (np. transport więźniów) mają także niezwykle istotne znaczenie wobec kryzysu wydolności polskiego systemu sądowego.
Podobnie, panel “Doświadczenia anglosaskie w walce z przestępczością” promował dorobek Ameryki i Anglii zwłaszcza w aplikacji idei prewencji generalnej sytuacyjnej (dozór elektroniczny, broken window, zero tolerance, three strikes and out) do polityki przeciwdziałania przestępczości. Postawił pytanie o jej granice etyczne wskazując jednocześnie niepodważalne sukcesy w zwalczaniu przestępczości.
Panel “Odpowiedzialność za zbrodnie minionych reżimów” dotknął jednego z najważniejszych problemów politycznych i społecznych w wielu krajach świata, w tym w Polsce. Panel ukazywał różne możliwe sposoby rozliczenia z przeszłością – tzw. transitional justice, odpowiedzialność karna i odpowiedzialność konstytucyjna.
Panel “Terroryzm versus demokracja” był bezpośrednią odpowiedzią na wydarzenia z drugiej połowy 2001 roku. Poddał analizie zagrożenie międzynarodowym terroryzmem, jego relację do istniejących definicji zbrodni prawa międzynarodowego oraz możliwości odpowiedzi systemów demokratycznych i roli, jaką w tym zakresie powinna odegrać odpowiedzialność karna.

program konferencji